Stowarzyszenie Gazet Lokalnych - Wiadomości / Notatnik kulturalny / PRZYJACIEL NOBLISTÓW

Strona główna :: Stowarzyszenie Gazet Lokalnych :: Tu jest Europa :: Forum :: Oferta tygodnika :: Wydawcy w SGL :: Gazety w SGL :: Kontakt

Jesteś tutaj: Strona główna / Wiadomości / Notatnik kulturalny

PRZYJACIEL NOBLISTÓW

Dane mu było spotkać i zdobyć przyjaźń pisarzy, poetów i wydawców tworzących kulturalną panoramę Europy. Opowieści o tych wielkich przyjaźniach zawarł w książce zatytułowanej „Mój Znak". Jerzy Illg, doktor nauk humanistycznych, krytyk literacki i redaktor naczelny wydawnictwa Znak gościł z tą książką w Tarnobrzegu. Do Wydawnictwa Znak Jerzy Illg trafił, gdy władze Uniwersytetu Śląskiego, nie widząc „żadnej możliwości wyegzekwowania od magistra Jerzego Illga właściwej realizacji zadań socjalistycznej szkoły wyższej", wyrzuciły go z uczelni.

Okazało się to jednak szczęśliwym zrządzeniem losu. I dla magistra Illga, i dla wydawnictwa. Dziś mówią tam o nim „człowiek-instytucja". Ale ta „instytucja" jest nie tylko wydawcą, ale i człowiekiem, na którego po prostu można liczyć. W gronie jego przyjaciół są tak wybitni literaci, jak choćby Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Seamus Heaney, Josif Brodski, ks. Tischner czy Stanisław Barańczak.

Jak Szymborska upiła niedźwiedzia

W książce „Mój Znak" wydanej na 50-lecie oficyny, kreśli prywatne portrety postaci, z którymi dzięki swej pracy, a jednoczesnej wielkiej pasji, miał szczęście się zaprzyjaźnić. W ciepły literacki sposób „obnaża" Josifa Brodski'ego, Seamusa Heaneya, Normana Daviesa, Leszka Kołakowskego, Ryszarda Kapuścińskiego. Zdradza czytelnikom, co to tajemniczy „Turniej garbusów" Miłosza. Opowiada, jak Szymborska upiła żmudzkiego niedźwiedzia, a także, co sądził ksiądz Tischner o damskiej garderobie.
- Chciałem, by czytelnik poznał ich wszystkich prawdziwych, z tym, co mądrego mieli do powiedzenia, ale też z wszystkimi ich fantazjami, wygłupami. By poznał ich takimi, jacy byli jako ludzie – mówi Illg „Sztafecie" tuż przed spotkaniem z tarnobrzeskimi czytelnikami, które odbyło się w Miejskiej Bibliotece Publicznej.

Do poziomu brukowców się nie zniżył

Sala odczytowa MBP wypełniona do granic możliwości. To, co tak kusi do sięgnięcia po „Mój Znak", to opowieści z podróży, spotkań, rozmów, nocy pełnych whisky i poezji, których nie filmowały kamery, przy których nie było dziennikarzy.
Nie ma tu jednak miejsca na tanią sensację. Wbrew oczekiwaniom niektórych autor „Mojego Znaku" nie zrobił z wiedzy, jaką o wielkich literatach posiada, pożytku na poziomie plotkarskich gazet. - Wierny byłem zasadzie „nie wszystko jest na sprzedaż". Wiedziałem, że muszę wobec tych moich znajomych być lojalny i uczciwy. Stąd wiele z rzeczy, które miałem szczęście przeżyć, pozostanie moim prywatnym wspomnieniem – tłumaczy „Sztafecie".
Na upublicznienie niektórych historii czy anegdot zdecydował się, bo uznał, że jest to winien czytelnikom ciekawym zwyczajnego życia i codziennych zachowań wielkich pisarzy, noblistów. Ale był jeszcze inny powód. - Wielu przyjaciół zachęcało mnie, bym te ciekawe historie, te rozmowy zapisywał. Miłosz powiadał, że to, co nie jest zapisane, zmierza do nieistnienia - tłumaczy Illg. - I jeszcze, miałem od zawsze świadomość, że jesteśmy uprzywilejowanym pokoleniem, które mogło żyć w czasach Szymborskiej, Miłosza, Turowicza, księdza Tischnera. Wielu z tych wspaniałych osobistości już nie ma wśród nas. Kiedyś nie będzie, oby jak najpóźniej, reszty. Obwiązuje nas więc danie świadectwa, pozostawienie jakiegoś śladu, takiego znaku po tej naszej epoce, po tych ludziach.

Pisząc, słyszał śmiech szyderców

Odkąd ukazał się „Mój Znak" na internetowych forach tematycznych wrze. Prócz głosów zachwytu, pojawiają się i zarzuty, że naczelny Znaku stawia się na równi ze znamienitymi pisarzami, które opisuje. - Miłoszowi wystawiono pomnik po śmierci, Illg stawia sobie taki nie dość że sam, to za życia – pisze jeden z internautów.
W rozmowie ze „Sztafetą" Jerzy Illg przyznaje, że z taką stroną „popularności" się liczył, choć z zasady nie czyta internetowych forów. - Uważam, że normalni ludzie nie piszą listów na forach internetowych. To domena frustratów, nienawistników i ludzi niespełnionych. Oczywiście, nie chcę nikogo obrażać – zaznacza. - Miałem pełną świadomość, że dzisiaj nie jest modna szczerość i ujawnianie swoich uczuć, że ktoś, kto się na to decyduje „wystawia się". Gdy tylko zrodził się pomysł na książkę, już słyszałem rechot tej loży szyderców, cyników, która będzie sobie ze mnie szydzić i dworować, że oto frajer podwiesza się pod sławnych ludzi.
On do pisania tej książki podchodził ze świadomością, że musi znać swoje miejsce. - Wydaje mi się, że dostatecznie wiele razy podkreślam dystans, który mnie od tych znakomitości dzieli. Podnoszę, że wydawca pełni wobec swych autorów rolę służebną. I nawet jeżeli może cieszyć się ich przyjaźnią i zaufaniem, jest tylko akuszerem ich dzieł – tłumaczy Illg. – A czytelnicy mają prawo także do negatywnego odbioru, tego nie mogę im zabronić.

Procentuje hippisowska przeszłość

A skąd u niego ta zauważalna już na pierwszy rzut oka łatwość nawiązywania kontaktów z ludźmi i serdeczność, którą – jak mówi - skłonny jest obdarzać na kredyt? Jerzy Illg doszukuje się tej cechy w swej hippisowskiej młodości.
- Tamto pokolenie wyłamywało się z gorsetu, w który nas usiłowano w ówczesnym systemie wtłoczyć. Docenialiśmy rolę wspólnoty, bycia razem, przyjaźni, dobrych, serdecznych uczuć – wyjaśnia redaktor naczelny Znaku. - Nie wyobrażałbym sobie relacji z autorem sprowadzającej się do podpisania kontraktu. To przecież też obszar międzyludzkich kontaktów, który może być szansą na ciekawą znajomość, a w szczególnych przypadkach - na przyjaźń. Ale to działa tak, że autorzy najpierw trafiają do Znaku, później dopiero ja do grona ich, mam nadzieję serdecznych znajomych.
Jednak, choć podkreśla, że posiadanie tak znakomitej „stajni autorów" jest wielkim atutem dla wydawnictwa, bo dla innych autorów jest przecież atrakcyjne wydać swoją książkę obok Normana Daviesa, Czesława Miłosza czy Wiesława Myśliwskiego, to wie, że tłuste lata minęły. - W czasach wolnego rynku, olbrzymiej konkurencji Znak nie jest już tak uprzywilejowany jak kiedyś, chociaż wśród młodych poetów wciąż uchodzi za symbol establishmentu – zaznacza Illg.

Dobra robota komuny

Trudności zaczęły się po roku 89. Wtedy już nie tylko Znak wydawał emigrantów, autorów źle widzialnych przez władze. - Konieczne były zmiany, bo widzieliśmy, jak dla dużych państwowych oficyn, które przedtem dzieliły i rządziły na rynku, nastała „jesień średniowiecza". Nie były w stanie przystosować się do nowych wyzwań - pokutowało myślenie, że się należy subwencja, jakieś wsparcie z ministerstwa – wspomina Illg. - My nie mieliśmy wsparcia ani ze strony państwa, ani ze strony kościoła. Musieliśmy sami pracować na tyle ciężko, skutecznie i nowocześnie, żeby napór konkurencji wytrzymać. I o autorów trzeba było zabiegać. Jakoś się to nam udaje.
Dziś żartuje, że komuna robiła wydawnictwu znakomity marketing. - Autorzy zabiegali, by u nas wydawać, czytelnicy, by nasze książki kupować. A sprzedawały się spod lady. Byliśmy jedynym wydawnictwem, które miało taką instytucję, jak prenumerata. Ludzie, bojąc się, że nie dostaną naszych książek, zamawiali za zaliczeniem pocztowym każdą pozycję, wszystko, co się ukazywało, w ciemno – dziś wydawca aż sam dziwi się, jak to było możliwe.

Ale na wspomnienie tamtych czasów „świetności" zaraz podkreśla, że nie da się zapomnieć, jak komuna gnębiła, jak skreślała setki planów, ile spustoszeń poczyniła w kulturze, ile książek się nie ukazało, ile pokoleń wyszło uboższych o to, że nie znało wielu dzieł i arcydzieł wspaniałych pisarzy. - Tego nigdy nie będziemy wiedzieli – zaznacza Jerzy Illg. Choć przecież w jego przypadku te restrykcje czerwonego systemu, kiedy został wydalony z uczelni, wyszły ostatecznie na dobre. – Teraz, z perspektywy czasu, okazuje się, że było to największe dobrodziejstwo, jakie mogło mnie spotkać. Chociaż w chwili, kiedy to się działo, nie było przyjemne. Wtedy to było jak kopniak w kompletną czeluść – mówi dzisiejszy doktor nauk humanistycznych Jerzy Illg, wspominając jeszcze magistra Illga i rok 1982. - Zdawałem sobie sprawę, że taki wilczy bilet tam, gdzie mogłem ze swym wykształceniem pracować, załatwia mnie na dobre. Ale miałem niebywałe szczęście, że istniały jeszcze takie enklawy, jak środowisko „Tygodnika Powszechnego" i Znaku. Tam akurat te „wilcze" papiery okazały się najlepszą formą rekomendacji.

Joanna Rybczyńska

Drukuj | Opublikowano: 07-02-2010, 21:27:00 | Sztafeta

Wydarzenie na mapie

News nadesłała gazeta

Wydawca:

Wydawnictwo Sztafeta

Rok założenia:

1951

Zasięg:

powiaty stalowowolski, niżański, leżajski, tarnobrzeski

Nakład:

9900

Powiązane wiadomości

TARNOBRZEG - RADNY CZOPEK TO TW "W-33"

Tarnobrzeg - Komendant zdymisjonowany za gaz

Tarnobrzeg - Zatruło się 45 weselników

Tarnobrzeg - Nietrzeźwi kierują spółdzielnią?